Badania lekarskie i psychologiczne pilotów

Badania lekarskie i psychologiczne pilotów

Sprawność psychomotoryczna pilotów, a procesy starzenia się

 

Funkcje poznawcze, a wiek

W tym miejscu należy zastanowić się, co dzieje się z procesami poznawczymi u pilotów powyżej 60-70 roku życia? Zmiany w funkcjonowaniu procesów poznawczych wiążą się  w głównej mierze ze starzeniem się zmysłów – wzroku i słuchu. Następuje obniżenie akomodacji tzn. dopasowanie do widzenia w różnych odległościach z powodu starzenia soczewek. Następuje również utrata ostrości wzroku, mniejsza funkcja wrażliwości kontrastu, gorsze widzenie przedmiotów w ruchu. Wzrok adaptuje się do ciemności w zdecydowanie gorszym stopniu, dłużej odzyskuje się zdolność do widzenia po oślepieniu. Pojawia się zmiana w percepcji kolorów – świat staje się bardziej żółty z powodu żółknięcia soczewek i zmian w układzie nerwowym. Oprócz tego zmniejsza się pole widzenia. Osoby starsze mają kłopoty z poruszaniem gałkami ocznymi w górę i w dół, konieczne jest unoszenie głowy. Od średniej dorosłości do 75 r. ż. następuje utrata widzenia peryferycznego. Po 60-65 roku życia pojawiają się również problemy ze słuchem. Pojawiają się trudności z różnicowaniem wysokości głosu, lokalizacją źródła dźwięków oraz zdolnością różnicowania słów w hałasie. Obniżenie sprawności procesów poznawczych objawia się również w gorszej koncentracji, podzielności i selektywności uwagi. Pogorszeniu ulega pamięć operacyjna związana z większym reagowaniem na bodźce rozpraszające. Takie są fizjologiczne zmiany mózgu  po 60-70 roku życia, których nie jesteśmy w stanie zatrzymać. Teraz zastanówmy się, jak te zmiany przekładają się na jakość i bezpieczeństwo sterowania samolotem? Zwiększa się ryzyko popełnienia przez kierującego niebezpiecznego błędu w sytuacjach trudnych w powietrzu np. w przypadku nagłej awarii, w przypadku konieczności dokonywania szybkiego wyboru manewru. W takich sytuacjach liczą się nie tylko umiejętności, wiedza oraz doświadczenie, ale również sprawność psychofizyczna i funkcji poznawczych. Badania psychologiczne nad wpływem procesu starzenia się na sprawność umysłową  i psychomotoryczną wskazują, że zmienia się ona istotnie. Znaczne jej obniżenie zwiększa zawodność pilota i prowadzi do wzrostu zagrożenia bezpieczeństwa.

Sprawność psychomotoryczna pilotów, a procesy starzenia się

Pojawiają się dwa pytania: w jakim wieku rozpoczyna się obniżanie sprawności? przy jakim poziomie mierzonych sprawności ryzyko popełnienia błędu przez pilota zwiększa się do tego stopnia, że stanowi to przeciwwskazanie do wykonywania zawodu? Zostały przeprowadzone badania w WIML, w których wykorzystano trzy testy aparaturowe stosowane w psychologicznych badaniach pilotów składające się z: miernika czasu reakcji, aparatu Piórkowskiego, aparatu krzyżowego.  Służą one do badania koordynacji wzrokowo-ruchowej, zdolności koncentracji uwagi, spostrzegawczości oraz czasu reakcji. Okazało się, że w najstarszych grupach wiekowych zmniejsza się liczba poprawnych reakcji na eksponowane bodźce i zwiększa się ilość popełnianych błędów w postaci nieprawidłowych reakcji w porównaniu z młodszymi grupami. Stwierdza się również znacznie wydłużony czas reakcji u starszych pilotów. Wyniki wskazują, że sprawność psychoruchowa badanych osób ulega niekorzystnym zmianom związanym z wiekiem. Pojawiają się one już w wieku ok. 45 lat i mają charakter progresywny. Ze spowolnieniem czasu reakcji wiążą się w większym stopniu wolniejsze procesy w centralnym układzie nerwowym niż spowolnienie funkcji sensorycznych. Osoby uzyskujące niskie wyniki w zakresie funkcji psychomotorycznych otrzymują również niższe wyniki w testach mierzących sprawność intelektualną – uwagę. Wydłużenie czasu reakcji i obniżenie zdolności poznawczych współwystępują ze sobą często. Mogą być ściśle powiązane z miażdżycą naczyń krwionośnych, obniżoną zdolnością krążeniowo – oddechową, które z kolei powodują niedotlenienie mózgu.

Badania psychologiczne starszych pilotów dostarczają cennych informacji o ich poziomie funkcjonowania poznawczego i psychomotorycznego. Wskazują na powiązanie procesów starzenia się z większym ryzykiem wystąpienia błędów. W celu ograniczenia tego ryzyka potrzebne są działania psychospołeczne oddziałujące na grupę starszych pilotów.

 

Zostaw Komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *